آلکالوئیدهای فعال زیستی از دریا

 

آلکالوئیدها، ترکیبات نیتروژن دار هستند که نه تنها به صورت طبیعی در گیاهان، بلکه در میکرو ارگانیسم ها، ارگانیسم های دریایی و جانوران نیز دیده می شوند. هر چند آشکار نیست چرا آلکالوئیدها فعالیت زیستی چشمگیری دارند، ولی اغلب، داروها و پروب های بیولوژیک سودمندی برای مطالعات فیزیولوژیک هستند.

همچنان که بیماری های پیچیده و جدیدتری در سراسر جهان پدیدار می گردند، اهمیت آلکالوئیدهای فعال زیستی به دلیل کاربرد احتمال آنها در شیمی درمانی افزایش می یابد. همچنین با گسترش کاربرد آلکالوئید ها، توجه به منابع زیستی دریایی این ترکیبات نیز گسترش یافته است. ما در اینجا به نمونه هایی از کاربرد این آلکوئیدها اشاره می کنیم و سپس در مورد یکی از آنها، ژرف تر می نگریم.

پیناتوکسین ها (pinnatoxins) و پینامین (pinnamine) از سموم نرمتنان صدف دار هستند که از (Pinna muricata) جدا شده اند. پیناتوکسین ها، کانال های کلسیم را فعال می سازند. هالیکلورین (Halichlorine) از اسفنج دریایی (Halichondria okadai) جدا شده است. این ترکیب، القاء VCAM-1 را منع می نماید. داروهایی که VCAM-1 را بلاک می کنند برای درمان بیماری های عروق کرونر، آنژین و بیماری های التهابی غیر قلبی عروقی نیز مفید هستند.

اسیدهای پینائیک (pinnaic acids) که منع کننده های CPLA2 هستند از (P. muricata) بدست آمده اند. به صورت جالب است که ساختمان های اسیدهای پینائیک بسیار شبیه هالیکلورین است.

نورزو آنتامین هیدروکلرید، از گونه های (Zoanthus) جدا شده است و ممکن است کاندید خوبی برای درمان پوکی استخوان باشد. ایرسینامین که از اسفنج دریایی (Ircinia sp.) جدا شده است، یک تیواستر فعال دارد. آبو راتیوبولاکتام که منع کنندة تولید آنیون سوپراکسید است از گونه های (Streptomyces) جدا شده است.

 

نورزو آنتامین (Norzoanthamine) منع کنندة پوکی استخوان

پوکی استخوان در نتیجة عدم تعادل میان خوردگی و ساخت استخوان روی می دهد که موجب از دست دادن استخوان و شکستگی می گردد. رخداد شکستگی، به ویژه شکستگی استخوان ران در افراد پیر، بیماری بسیار مهمی است که با مرگ و میر و از کار افتادگی توأم می باشد. از این رو، افزون بر جلوگیری از تحلیل رفتن توده استخوان، حفظ توان مکانیکی بافت استخوان، نکته مهمی است که توجه داروسازان را به خود معطوف داشته است.

نورزوآنتامین و همولوگ آن از جنس (Zoanthus sp.) جدا شده است. استروشیمی نسبی این ترکیب با آنالیز اشعة ایکس مشخص گردیده است.

اینترلوکین 6 (IL-6) در تحریک ساخت استئوکلاست‎ها مؤثر است و سرکوب ترشح آن می تواند در پیشگیری از پوکی استخوان مفید واقع شود. نورزو آنتامین و نورزوآنتامین هیدروکلرید، القاء اینترلوکین-6 را منع می کنند. همچنین هر دوی این ترکیبات می توانند در کاهش وزن استخوانی و قدرت آن در موش هایی که تخمدان آنها برداشته شده است، رویارویی کنند و از این رو کاندید مناسبی برای داروهای پوکی استخوان می باشند.

اثر نورزو آنتامین هیدروکلرید بر روی وزن استخوان و قدرت آن در موش هایی که تخمدان آنها برداشته شده بود (به عنوان یک مدل پوکی استخوان یائسگی)، مورد بررسی قرار گرفت. نورزوآنتامین هیدروکلرید (08/0 میلی گرم در کیلو گرم در روز به صورت خوراکی) به صورت چشمگیری کاهش در وزن ران (که در نتیجة برداشت تخمدان‎ها روی داده بود)، را سرکوب نمود و این اثر بدون افزایش وزن رحم بود. این داده‎ها نشان می دهند که شیوة اثر این دارو با استروژن متفاوت است.

برداشت تخمدان ها موجب کاهش ترابکولار استخوان بازو در موش ها گردید که نورزو آنتامین هیدروکلراید به صورت وابسته به دوز این پدیده را چشمگیرانه سرکوب نمود.

به نظرمی رسد که نورزوآنتامین ها از ترپنوئیدها (terpenoids) باشند که مسیر زیستی آنها هنوز آشکار نشده است، امّا شاید مسیر پلی کتاید برای آنها مطرح باشد.