داروهای دریایی

 

پژوهش در ویژگی های فارماکولوژیک فرآورده های طبیعی دریایی موجب کشف مواد فعال زیستی، (که می توانند کاربرد بالینی داشته باشند)، گردیده است. محیط زیست دریایی، منبع فرآورده های طبیعی زیستی و فعال استثنایی است که خصوصیات ساختاری- شیمیایی آنها در دیگر محصولات طبیعی گیاهان و جانوران خشکی زی دیده نمی شوند. زیرا در ارگانیسم های دریایی، مکانیسم های بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی تکامل یافته اند تا بتوانند برای فعالیت های زیستی تولید مثل، ارتباط و ستیز و گریز در گستره تنازع بقا، عفونت و رقابت مؤثر باشند. به دلیل شرایط فیزیکی و شیمیایی محیط زیست دریایی، تقریباً هر شاخه ای از ارگانیسم های دریایی، تنوعی از ملکول ها با ساختار منحصر بفرد برای خود فراهم کرده اند. از 28 شاخة جانوری عمده، تنها دو شاخه در دریا زندگی نمی کنند. به دلیل این تنوع زیستی، دریا بهترین مکان برای آغاز ساخت یک داروخانة طبیعی است.

تاکنون، پژوهشگران توانسته اند 7000 فرآوردة طبیعی دریایی را استخراج کنند که 25 درصد از آنها از جلبک ها، 35 درصد از اسفنج ها، 18 درصد از سلانترها و 24 درصد از دیگر شاخه های بی مهرگان؛ مانند غلاف داران (tunicates)، نرمتنان، خارپوستان و بریوزئو ها (bryozoa) هستند. بر اساس یک محاسبه سرانگشتی، فرآیند استخراج دارو از دریا، با نرخ سالانة ده درصد افزایش برای ترکیبات جدید، در حال رشد است. در میان شاخه های زیستی دریایی، بی مهرگان توجه پژوهشگران را به خود جلب نموده اند؛ زیرا موجودات این شاخه آرام حرکت می کنند، فاقد ساختار بدنی پایه بوده و بدلیل بدن نرم و نبود خار و پوسته، وابسته به مکانیسم های دفاع شیمیایی هستند.

نخست، حرکت به سوی فرآورده های دریایی بسیار خفته بود، ولی اکنون در حال خیزش است. در دهة 1950، برگمان (Bergmann) و همکاران او، چندین نوکلئوزید از اسفنج دریایی کارائیب (Tethya crypta) جدا کردند. دو ترکیب از آنها به نام اسپونجوتیمیدین و اسپونجویوریدین دارای قند نادر آرابینوز (arabinose) بودند. این کشف موجب شد تا پژوهشگران آنالوگ های ویداربین (Vidarabine) و سایتارابین (cytarabine) را سنتز کنند که موجب انقلابی در درمان بیماری های ویروسی گردیدند.

در هر صورت، دریا مادر حیات است و از این رو بی شک در طبیعتِ دریا، فرآورده های زیستی فعالی وجود دارند که می توانند به انسان در رویارویی با بیماری ها کمک کنند. چنین است که موج هجوم به سوی فرآورده ها و متابولیت های فعال زیستی دریایی آغاز شده است و هر چند که تعداد اندکی از این فرآورده ها به بازار دارویی رسیده اند، امّا انجام این تحقیقات پایه در زمینة داروهای دریایی، نوید بخش آینده ای روشن برای آنها است.

از زمینه های مورد توجه در مورد داروهای دریایی، اثرات آنها بر میکروارگانیسم ها، عفونت های قارچی و انگلی، ضد پلاکتی، اثرات روی دستگاه های قلب و عروق، اعصاب، سیستم ایمنی و سرطان را می توان نام برد. ما در اینجا نخست به اثرات ضد تومور چند داروی معروف دریایی که فازهای یک و یا دو بالینی خود را طی می کنند اشاره خواهیم کرد و سپس به چند نمونه از آلکالوئیدهای فعال زیستی دریایی نگاهی خواهیم افکند.

 

/pages/marine_toxicology/food_poisoning_fish/ciguatera.aspx">مسمومیت با ماهیان سیگواترا
/pages/marine_toxicology/food_poisoning_fish/scrombroid.aspx">مسمومیت با ماهیان خال مخالی
/pages/marine_toxicology/food_poisoning_fish/tetrodotoxin.aspx">مسمومیت با تترودوتوکسین