سنیداریا

 

شاخه ی سنیداریا (که در پیش از این کاوتنان نامیده می شد) شامل بیش از نه هزار گونه است که تقریباً 100 گونه ی آن ها برای انسان خطرساز هستند. این شاخه را معمولاً عروس دریایی (Jellyfish) می نامند. امّا تقسیم بندی جدید فیلوژنیک، عروس های دریایی واقعی و دیگر ارگانیسم ها را در کلاس های ویژه ای جای داده است.

 

سنیداریا
از بیش از 9 هزار گونه سنیداریا که در دریاها زندگی می‌کنند، تقریباً 100 گونه، برای انسان خطرناک هستند.

 

از دیدگاه تکاملی، سنیداریاها، ساختار پیچیده تری نسبت به اسفنج ها دارند و شامل شقایق دریایی، عروس های دریایی، مرجان ها و وابستگان آن ها می شوند. این جانوران، تقارن شعاعی داشته و بخش های همسان، در پیرامون یک محور مرکزی، ساختار بندی و تکرار شده اند. جانوران با تقارن شعاعی از تمام زوایا یکسان به نظر می رسند و فاقد سر، جلو و پشت هستند؛ امّا یک سطح دهانی نقش دهان را ایفا می کند و در فراتر از دهان، در سوی دیگر نیز دارای یک سطح دیگری هستند.

 

سنیداریا
عروس‌های دریایی از اندازه‌ی 22 سانتی‌متر تا 2/5 متر در سطح دریاها و اقیانوس‌ها شناورند و زندگی پلانکتونیک دارند.

 

سنیداریاها یک دهان مرکزی با تعدادی بازوی دهانی کشیده (تانتاکول) و انگشت مانند دارند که غذا را صید و هدایت می کنند. روده ی این جانوران یک حفره ی گود است که یک منفذ دارد که این منفذ همان دهان می باشد. سنیداریاها، شکارهای کوچک خود را با پرتاب نماتوسیت ها (Cnidae) صید می کنند. نماتوسیت ها سامانه های گزشی منحصر به فردی بوده که در درون سلول های ویژه ای در تانتاکول ها به نام سنیدوسیت قرار دارند.

سنیداریاها به دو شکل اساسی یافت می شوند: شکل پولیپ که یک هنگامه ی چسبیده از چرخه ی زندگی آن ها می باشد. پولیپ ها همانند یک ساک بوده که دهان و بازوهای دهانی آن ها گرایش به سمت بالا دارند. شکل دیگر، مدوزای زنگ مانند یا عروس دریایی است که از لحاظ ظاهر همانند یک پولیپ وارانه است که برای شنا کردن سازش یافته است. چرخه ی زندگی بعضی از سنیداریاها شامل پولیپ و هنگامه ی مدوزا است. امّا گونه های دیگر، تمام زندگی خود را یا به شکل پولیپ و یا مدوزا طی می کنند.

لارو ویژه ی اکثر سنیداریاها، پلانولا نام دارد که یک هنگامه ی استوانه ای مژک داری است که دارای دو لایه سلول است. پس از طی گذران زندگی پلانکتونی، پلانولا بر روی کف نشسته و به پولیپ یا مدوزا دگردیسی می نماید.

 

سنیداریا
سنیدوسیت‌ها (Cnidocyte)، سلول‌های زنده‌ای هستند که اندامک‌های گزشی درون سیتوپلاسمی به نام سنیدا (Cnidae) را دربرگرفته‌اند. سنیدا شامل نماتوسیت‌ها می‌باشد.

 

دولایه ی سلولی، دیواره ی سنیداریاها را شکل می دهند. یکی از این لایه ها، اپی درمیس است که در بیرون جای دارد و دیگری گاسترودرمیس است که روده را پوشش می دهد. یک لایه ی میانی ژلاتینی باریک به نام مزوژلا نیز وجود دارد که معمولاً حاوی سلول نیست. در شکل مدوزا، این لایه گسترش یافته و به شکل یک زنگ وارانه ی ژلاتینی خود را نشان می دهد و این همان سیمایی است که در عروس های دریایی دید ه می شود.

 

سنیداریا
عروس‌های دریایی از اندازه‌ی 22 سانتی‌متر تا 5/2 متر در سطح دریاها و اقیانوس‌ها شناورند. در اکتودرم تانتاکول و بازوهای دهانی عروس دریایی، نماتوسیت‌ها که کپسول‌های خاردار هستند قرار دارند.

 

در مقایسه با اسفنج ها که به شکل فیلتری غذای خود را می یابند، بسیاری از سنیداریاها می توانند شکارهایی بزرگتر را صید و هضم نمایند. در واقع این جانوران از نماتوسیت ها برای صید شکار خود استفاده می کنند. هر نماتوسیت شامل کپسولی پر از مایع است که حاوی یک رشته بوده و می تواند پرشتاب پرتاب شود. ممکن است رشته چسبناک بوده و یا با خارهایی مسلح شده باشد و یا ممکن است به صورت لوله ای دراز بوده که در اطراف بخش هایی از شکار می پیچد. بعضی از نماتوسیت ها حاوی سم هستند.

پس از بلعیدن، غذا از روده گذر کرده و هضم می شود. گفته می شود که نخستین هنگامه، هضم بیرون از سلولی است؛ زیرا در بیرون از سلول ها روی می دهد. هضم درون سلولی در سلول هایی که روده را می پوشانند با شکستن مواد غذایی کامل می شود.

 

سنیداریا
نماتوسیت‌ها که در سنیدوسیت‌های بافت اپی تلیال بیرونی بازوهای دهانی و یا نزدیک دهان قرار گرفته‌اند، پیش از پرتاب به حالت پیچیده قرار دارند و با در تماس قربانی با عروس دریایی، از حالت پیچیده بیرون آمده و در بدن آن قرار می‌گیرند. در تصویر چگونگی به دام افتادن یک زئوپلانکتون نشان داده شده است.

 

گرچه سنیداریاها فاقد مغز و اعصاب حقیقی هستند، امّا سلول های عصبی ویژه ای دارند. این سلول ها با یکدیگر در ارتباط بوده و یک شبکه ی عصبی را می سازند که سیگنال های عصبی را در تمام جهات انتقال می دهند. این سیستم عصبی ساده می تواند رفتارهایی را به نسبت در سطح بالا، از خود نمایان سازد. بعضی از شقایق های دریایی می توانند دریابند که دیگر اعضای همان گونه آیا از اعضای کلنی (گروهی با افراد همسان از دیدگاه ژنتیکی) هستند یا خیر؟ آن ها می توانند به افراد کلنی های دیگر حمله کرده و حتی آن ها را با نماتوسیت های ویژه ی خود به قتل برسانند. مدوزا نیز اجسام کوچک حاوی کلسیم دارد که در محفظه هایی پر از مایع جای داشته و با موهایی حساس احاطه می شوند. این اجسام که استاتوسیست (Statocysts) نام دارند، حس تعادل را به مدوزا می دهند. بعضی از مدوزاها نیز چشم هایی ابتدایی دارند.

 

سنیداریا
سنیدوسیت همراه با نماتوسیت‌های همراه: الف/ پیش از شلیک ب/ پس از شلیک.
تخمین زده می‌شود که سرعت شلیک به حدود 2 متر در ثانیه می‌رسد که با نیروی اصابتی2 تا 5 پاسکال به پوست نفوذ می‌کند. این پدیده از پرشتاب‌ترین حرکت‌های مکانیکی است که در طبیعت یافت می‌شود.

 

 

تیپ های سنیداریاها

کوبوزوا (Cubozoa)

اعضای این کلاس، عروس هایی دریایی حقیقی نیستند. جانوران این راسته، بدن زنگ شکل مکعبی و چهارگوشه ای دارند که هر گوشه بین یک تا پانزده تانتاکول را در برمی گیرد. گونه های این راسته بیشترین بیماری زایی و مرگ و میر را در میان تمام سنیداریاها ایجاد می کنند. این راسته دارای دو خانواده ی اصلی هستند که از دیدگاه سم شناسی مهم می باشند:

1/ خانواده ی شیرودروپیده (Chirodropidae) که در این خانواده عروس دریایی جعبه ای به نام Chironex fleckeri جای دارد که بدن زنگ مانند آن از 25 تا 30 سانتی متر قطر دارد و 15 بازوی دهانی نیز در هر گوشه ی زنگ اتصال دارند. این بازوهای دهانی می توانند تا 3 متر درازا یابند.

 

سنیداریا
عروس دریایی جعبه‌ای (زنبور دریایی) از زهرآگین‌ترین موجودات دریاها بوده و می‌تواند در کمتر از 60 ثانیه موجب مرگ انسان شود.

 

2/ از خانواده ی کاریبدیده (Carybdeidae)، گونه ی Carukia barnesi که به عروس دریایی ایروکانجی (Irukandji) معروف است، می توان نام برد. دکتر جک بارنز اولین کسی بود که این گونه را عامل سندرم عمومی شدیدی که پس از نیش زدن با آن روی می دهد، در میان قبایل ساکن استرالیای شمالی معرفی کرد. اندازه ی کوچک آن با بدن زنگ مانند به قطر 5/2 سانتی متر، شناسایی آن را در آب دشوار می نماید.

 

هیدروزوا (Hydrozoa)

کلاس هیدروزوا همانند کوبوزوا، عروس های دریایی حقیقی نیستند؛ هر چند که می توانند درد قابل ملاحظه ای و حتی مرگ را بر انسان وارد نمایند.

راسته ی سیفونوفورا (خانواده ی فیزالیده (Physaliidae)) شامل دو جاندار غیر معمول است که از دیدگاه سم شناسی قابل ملاحظه هستند:

1/ فیزالیافیزالیس (Physalia physalis) که معروف به رزمناو پرتغالی بوده و همتای کوچک آن معروف به آبی شیشه ای (Physalia utriculus) است. آن ها کلنی هیدروزواهای شناور هستند که به صورت کلنی ای از هیدروئیدهای چندگانه، به شکل یک توده زندگی می کنند. بادبان آبی رنگ قابل شناسایی آن ها که بر سطح آب شناور است از نیتروژن و مونواکسیدکربن انباشته شده است. بازوهای دهانی فیزالیافیزالیس ممکن است به طول 100 فوت رسیده و هر کدام از آن ها بیش از 750 هزار نماتوسیست را در خود دارند. تعداد بازوهای دهانی آن ها می تواند تا 40 عدد نیز باشد. گونه ی Physalia utriculus، فقط یک بازوی دهانی که تا 15 متر می رسد را داراست.

2/ راسته ی میلپورینا (Milleporina) به دلیل وجود مرجان آتشین (Millepora alcicornis) معروف است. مرجان آتشین به صورت یک کلنی از هیدروئیدها زندگی می کند و همچون یک مرجان واقعی به نظر می رسد و دارای یک اسکلت بیرونی کربناتی آهکی سفید تا زرد- سبز است. بازوهای دهانی کوچک از منافذِ شکمیِ سطحی کوچک به بیرون گسترش یافته اند. ساختمان کلی آن از 10 سانتی متر تا 2 متر می رسد. هیدروزواها، چرخه ی زندگی و اشکال گوناگونی را از خود نشان می دهند. بسیاری از آن ها، کلنی های پولیپی ریز انبوه، یا پَر مانند هستند که به ستون و یا توده ها، صدف ها، جلبک های دریایی و دیگر سطوح می چسبند. پولیپ ها ممکن است برای مقاصد تغذیه ای، دفاعی و یا تولید مثلی، ویژگی یافته باشند. پولیپ های تولیدمثلی، مدوزای شفاف و کوچک تولید می کنند. این مدوزاها اغلب پلانکتونی بوده و گامت ها را در آب آزاد می سازند. تخم های لقاح یافته به صورت لارو پانولا که شناگر آزاد می باشد، تغییر می یابند.

هر پانولا بر روی کف نشسته و به پولیپ تکامل می یابد. این پولیپ به صورت متناوب تقسیم شده و کلنی ای از پولیپ های به هم پیوسته را می آفریند. گوناگونی فراوانی در این چرخه ی زندگی توصیف شده، مشاهده می گردد. برای مثال، بعضی از هیدروزواها فاقد هنگامه ی پولیپ هستند و در عوض لارو پانولای آن ها به مدوزا تکامل می یابد. اندکی از گونه ها نیز فاقد هنگامه ی مدوزا بوده و برعکس، مستقیماً تولید گامت می کنند.

 

سنیداریا
شکل بالایی (تیپ هیدروزا مانند رزمناو پرتقالی)، شکل میانی (تیپ سیفوزا مانند عروس‌های دریایی حقیقی)، شکل پایینی (آنتوزا مانند مرجان‌ها و شقایق‌های دریایی)

 

 

سیفوزوا (Scyphozoa)

عروس های دریایی حقیقی به کلاس سیفوزوا وابستگی دارند و از دید اندازه، شکل و رنگ نیز بسیار گوناگون می باشند. از گونه های زهرآگین شایع برای انسان Cyanea capillata (یال شیری یا ژله ی مو)، Chrysaora quinquecirrha (گزنه ی دریا) و Pelagia noctiluca (نیش بنفشی) می توان نام برد. نیش بنفشی به آسانی قابل شناسایی می باشد زیرا در نور خورشید صورتی و در شب فلورسنت به نظر می آید. لارو بعضی از گونه های Linuche unguiculata نیز عامل جوش شناگران می باشد. لاروها در اندازه ی سر سنجاق بوده و تنها در صورتی که به صورت گروهی در تعداد زیاد در سطح آب باشند، دیده می شوند. شکل مدوزای کلاس سیفوزوا، برجسته ترین هنگامه ی چرخه ی زندگی آن ها است. پولیپ سیفوزواها، کوچک بوده و مدوزاهای جوان را رها می سازند. تعداد اندکی از گونه های سیفوزوا فاقد هنگامه ی پولیپ می باشند. بدن گرد و یا زنگ شکل مدوزای تعدادی از سیفوزواها، در آب های عمیق، به قطر سه متر (10 فوت) می رسند.

سیفوزواها با انقباض های آهنگ دار بدن زنگ مانند خود شنا می کنند ولی توانایی شنای آن ها محدود بوده و به آسانی با جریان های دریایی انتقال می یابند. مدوزای بعضی از سیفوزواها از خطرناکترین گونه های جانوران دریایی بوده و نیش های کشنده و فوق العاده دردناکی ایجاد می کنند.

 

سنیداریا
انباشته‌ای از بازوی دهانی که مملو از سیندوسیت‌های کشنده است.

 

 

آنتوزوا (Anthozoa)

در کلاس آنتوزوا ، اعضای متنوعی قرار دارند و شامل مرجان های حقیقی، مرجان های نرم و شقایق های دریایی می شود. فقط شقایق های دریایی از دیدگاه سم شناسی مهم هستند. این شقایق ها از ساکنین سازه های مرجانی بوده و در آب گیرهای جزر و مدی نیز یافت می شوند و خود را به صخره ها و یا مرجان ها اتصال می دهند. این جانوران با نماتوسیست های تغییر یافته به نام اسپوروسیست (Sporocyst) در روی بازوهای دهانی خود مسلح هستند و همانند دیگر سنیداریاها، نیش زدگی ایجاد می کنند.

 

سنیداریا
زهر سنیداریاها شامل اجزای گوناگونی بوده که می‌توانند بر اساس گونه، نکروز پوستی، نکروز ماهیچه‌ای، همولیز یا کاردیوتوکسیستی را ایجاد کنند.

 

یافته های بالینی

یافته های بالینی از یک خارش خفیف موضعی تا واکنش های کشنده ی شدید عمومی متغیر می باشند. نشانه های موضعی از یک حس خراش دهنده یا نیش زنده که بلافاصله پس از تماس روی می دهد تا حس سوختن یا درد ضربانی، در نوسان است. شدت نشانه ها طیّ ده دقیقه و یا همین حدود افزایش یافته و در منطقه ی التهاب یافته ی قرمز رنگ، تاول و یا حتی در موارد شدید، زخم نکروتیک، ایجاد می شود. درد ممکن است به صورت مرکزی گسترش یافته و با لنف آدنوپاتی و درد شکم و درد قفسه ی سینه توأم شود.

 

سنیداریا
ایجاد آسیب پس از برخورد با عروس‌های دریایی می‌تواند از یک درماتیت ساده تا درگیری ارگان‌های دیگر توأم شود. به صورت عمومی، زهر این جانوران، ترکیبات فعال عروقی مانند هیستامین و کینین دارند که فوراً موجب درد شدید، آماس و کهیر می‌شوند.

 

علائم عمومی شامل تب، افزایش ترشحات، بیماری های دستگاه گوارش، نارسایی قلبی عروقی، دیسترس تنفسی و حالت گیجی برخاسته از مسمومیت می باشد. شدت یافته های موضعی و عمومی گزش با عروس های دریایی، بر اساس شرایط زیر در نوسان می باشد:

1/ گونه ای از عروس دریایی که ایجاد آسیب کرده است (عروس دریایی جعبه ای اغلب کشنده بوده ولی بسیاری دیگر از عروس های دریایی را می توان به خوبی تحت درمان قرار داد).

2/ گسترش منطقه ی آسیب دیده

3/ میزان بلوغ جانور

4/ وزن فرد آسیب دیده؛ کودکان بیشتر از بزرگسالان علائم عمومی شدید از خود نشان می دهند.

5/ کلفتی پوست آسیب دیده

6/ سابقه ی آلرژی و حساسیت فرد آسیب دیده و نیز سابقه ی وجود بیماری های قلبی عروقی و یا دیگر بیماری ها

7/ کاربرد مواد محافظت کننده؛ مانند نوع پوشش شناگر و استفاده از ضد آفتاب های مقاوم به آب

 

سنیداریا
ضایعات پوستی پس از آسیب با عروس‌های دریایی به صورت منطقه‌ای التهاب یافته و قرمز رنگ

 

عوارض بسیاری پس از گزش با این عروس های دریایی رخ می دهد؛ مانند آلرژی و آنافیلاکسی، آسیب عروقی، نوروپاتی، میوپاتی، لنف آدنوپاتی و ادم لنفاتیک، عوارض خونی و سندرم ایروکنجی.

 

سنیداریا
در آسیب دیدگی با عروس‌های دریایی، ضایعات تاولی و یا حتی در موراد شدید، زخم‌های نکروتیک ایجاد می‌شود.

 

در زیر به صورت ویژه به یافته های بالینی عروس دریایی جعبه ای (زنبور دریایی)، رزمناو پرتقالی و سندرم ایروکنجی و جوش شناگران می پردازیم.

 

الف/ عروس دریایی جعبه ای (زنبور دریایی)

این نوع عروس دریایی عموماً در سواحل شمالی استرالیا دیده می شود؛ اگر چه این عروس دریایی و دیگر گونه های زنبور دریایی را می توان در اقیانوس اطلس، خلیج مکزیک و دریای کارائیب نیز یافت.

زنبور دریایی، زهر‎آگین‎ترین جانور شناخته شده ی دریایی محسوب می گردد. این عروس عامل مرگ یک استرالیایی در سال است و مرگ طی چند دقیقه روی می‎دهد. از آنجا که رنگ این عروس دریایی آبی رنگ پریده و تقریباً شفاف است، بسیار مشکل است که بتوان آن را در آب دید.

بدن ویژه ی جعبه مانند یک تا دو سانتی متری آن دارای چهار زائده ی پا مانند است که هر یک در یک گوشه قرار داشته و هر کدام نیز 15 تانتاکول به درازای 3 متر دارند. پس از نیش زدگی، درد و تورم سریعاً

روی داده و بر شدت آن افزوده می‎گردد که اغلب نیز درد الگوی مواج دارد. ضایعه ی پوستی خاص به صورت خطوط مشبک شلاق مانند است که در ظاهر شبیه دانه های تسبیح می باشد. این ضایعات، 5/0 سانتی متر پهنا دارند و سرخ، بنفش یا قهوه ای رنگ هستند. چنانچه قربانی جان بدر برد، ضایعات طیّ 7 روز زخم می شوند و ماه ها به طول می‎انجامد تا بهبودی حاصل شود.

 

سنیداریا
ضایعات پوستی پس از آسیب با عروس‌های دریایی جعبه‌ای

 

زهر سریعاً موجب نارسایی تنفسی، کولاپس قلبی- عروقی و سپس مرگ می گردد. چنانچه مرگ روی دهد طیّ ده دقیقه واقع می‎شود. پاسخ
قلبی- عروقی به صورت ضربان‎هایی از افت فشارخون و برادی کاردی و پری فشار خون همراه با تاکی کاردی است. این تغییرات درست قبل از مرگ روی می دهد.

 

ب/ رزمناو پرتقالی

رزمناو پرتقالی، معمولاً یک آسیب تازیانه مانند دراز توأم با تاول های کوچک که در مسیر تازیانه پراکنش دارند را ایجاد می کند. احساس یک نیش زدگی نخستین علامت است که با کشیدن بازوهای دهانی یا مالش منطقه آسیب دیده یا با ریختن آب شیرین، این احساس فزونی می یابد. درد نیش زدگی افزایش یافته و به مفاصل اطراف گسترش می یابد و به سمت مرکز میل می کند. زیر بغل و یا کشاله ی ران نیز ممکن است دچار شده و غدد لنفاوی مربوطه نیز دردناک شوند. زمان درد شدید از چند دقیقه تا ساعت ها به طول می انجامد. این درد با درد مبهمی که تقریباً همین طول زمان را دارد، جایگزین می شود.

 

سنیداریا
چنانچه یک انسان با رزمناو پرتقالی در تماس قرار گیرد، چندین میلیون سلول گزشی آن موجب ایجاد آزردگی در بدن می‌شود. این رشته‌های پرتابی زهری، به اپیدرمیس و بخش فوقانی درمیس نفوذ کرده و زهر به جریان عمومی خون وارد می‌شود.

 

منطقه ی آسیب دیده، یک خط قرمز رنگ با ضایعات نقطه ای شکل سفید رنگ از خود نشان می دهد که در موارد شدید، تاول پس از سرخی نیز روی می دهد. کهیر تنها چند ساعت پا بر جا مانده و بسان رشته ای از مهره خود را می نمایاند. اریتم طی 24 ساعت پاک می شود. به شدت زخم شدگی، تغییر رنگ و اسکار روی می دهد.

علائم عمومی در گزش با رزمناو پرتقالی غیر شایع نیست ولی به ندرت بیش از یک روز پابرجا می ماند. بیمار ممکن است دچار شوک خفیف و حتی سنکوپ، ضربان تند و افت فشار خون شود.

 

سنیداریا
ضایعات پوستی پس از آسیب دیدگی با عروس دریایی

 

ممکن است لرز عمومی و کرمپ های عضلانی روی دهد. علائم شکمی شامل تهوع، درد و استفراغ می باشند. علائم عصبی نیزگزارش شده اند که می توان از بی قراری و گیجی و منگی بیمار نام برد. احتمال مرگ نیز وجود دارد، به ویژه اگر بیمار دچار افت تنفسی شود.

 

ج/ سندرم ایروکنجی

این سندرم شکل شدید مسمومیت با گزش با کوبوزواها است. هر چند که Carukia barnesi به عنوان عامل این سندرم معرفی شده است ولی گفته می شود که گونه های متنوع دیگری نیز می توانند این سندرم را به وجود آورند. این سندرم هر چند در استرالیا توصیف گردیده ولی از مناطقی دیگر نیز گزارش شده است.

 

سنیداریا
عروس دریایی

 

یک نیش زدگی ناچیز بر روی پوست، بدون تانتاکول های قابل رؤیت، با درد شدید عمومی (اغلب کرامپی)، پس از 5 تا 40 دقیقه (معمولاً 20 تا 30 دقیقه)، تهوع و استفراغ، تنفس دشوار، تعریق، بی قراری و احساس مشرف به بدحالی در بیمار توأم می شود. ممکن است در آسیب دیدگان، درد عضلانی به صورت کرامپی و مبهم که به شکل افزایشی است و با احساس دردناک بودن در هنگام لمس کردن توأم است؛ خود را نشان دهد. این درد از مشخصات این سندرم بوده که به ویژه در اطراف ستون فقرات خود را نشان می دهد ولی می تواند در منطقه ی ران، بازوها، اندام ها و قفسه ی سینه نیز دیده شود. آسیب دیدگان ممکن است دچار نارسایی قلبی، ادم ریوی، پری فشارخون و سکته های مغزی برخاسته از فشارخون بالا شوند. از لحاظ نشانگان، این سندرم ممکن است با بیماری برداشت فشار در غواصی اشتباه شود.

 

د/ شقایق های دریایی

پس از نیش زدگی با شقایق های دریایی، آسیب دیدگان بلافاصله دچار درد می شوند که البته این درد می تواند با تأخیر شروع گردد. نشانه های پوستی از یک اریتم و خارش خفیف تا زخم شدگی، نوسان دارند. افزون بر یافته های پوستی موضعی، بسیاری از بیماران دچار تهوع، استفراغ، دردهای عضلانی و سرگیجه می شوند.

 

سنیداریا
شقایق دریایی

 

 

هـ/ جوش های شناگران

جوش های شناگران دریا به صورت بثورات اریتماتوزی توصیف می گردد که در شناگران و غواصانی که با لارو عروس دریایی انگشتانه ای برخورد می کنند روی می دهد. غواصان، این بیماری را ” شپش دریایی “ می نامند. لارو که شامل نماتوسیت‎های فعال است در زیر لباس های شنا یا لباس های غواصی به دام می افتد و زهر خود را به زیر پوست در حاشیه ی پوشاک مربوطه آزاد می کنند.

 

سنیداریا
عروس دریایی انگشتانه‌ای که موجب جوش شناگران می‌شود.

 

شناگران یا غواصان، بثوراتی خارش دار و دردناک را در زیر پوست و در لبه های پوشاک خود احساس می کنند. کسانی که در مناطق گرمسیر به صورت دائم با دریا سر و کار دارند، با این لاروها برخورد مستمر داشته و به توکسین های آن آلرژی پیدا می‎کنند. این آلرژی سبب تولید جوش های پوستی ترکیبی می شود که آمیزه ای از اثرات مستقیم توکسین بر روی پوست و اگزمای آلرژی است. بثورات به صورت اریتماتوز و وزیکولر می‎باشد و وجود جوش های چرکی نیز نشان دهنده ی عفونت باکتریایی ثانویه است.

 

سنیداریا
جوش شناگران در نتیجه‌ی تماس با لارو عروس دریایی انگشتانه‌ای

 

 

آزمون های تشخیصی

ممکن است بررسی های آزمایشگاهی برای آسیب دیدگان شدید با سنیداریاها مورد نیاز باشد. اندازه گیری مارکرهای قلبی به صورت سریال از کسانی که مشکوک به سندرم ایروکنجی و یا کسانی که علائم مسمومیت در دستگاه قلب و عروق از خود نشان می دهند، می بایست انجام شود. در موارد شدید مسمومیت با سنیداریاها، آزمایش کامل ادرار، هماتوکریت و اندازه گیری کراتینین سرمی برای یافت وجود همولیز و یا آسیب کلیوی را می بایست درخواست نمود. رادیوگرافی از سینه در صورت وجود شکایت از تنگی نفس یا وجود اختلالات اکسیژن خون نیز می بایست انجام داد. هم اکنون سنجش سم امکان پذیر نمی باشد و تیتر آنتی بادی سرمی نیز کاربرد بالینی ندارد.

 

سنیداریا
پزشک با تجربه می‌تواند از روی آسیب پوستی، نوع عروس دریایی را شناسایی کند.

 

درمان

البته برای کنترل درد می توان از یخ که در پارچه پوشیده شده باشد و یا از پک های یخی مخصوص استفاده کرد که می بایست آن ها را برای 15 دقیقه بر روی مکان آسیب دیده قرار داد و چنانچه لازم بود تکرار کرد. این عمل 90 درصد از درد پوستی را کاهش می دهد. آرام بخش ها یا تسکین دهنده های وریدی ممکن است در بیماران ناآرام استفاده شود.

درد پوستی برخاسته از نیش عروس های دریایی و یا درد کمری شدید و کرامپ های عضلانی سندرم ایروکنجی، نیاز به تجویز وریدی نارکوتیک دارند؛ هر چند درد شدید موضعی را شاید بتوان با بلاک عصبی منطقه ای کنترل نمود.

 

سنیداریا
زهر عروس دریایی جعبه‌ای، سریعاً موجب نارسایی تنفسی، کولاپس قلبی عروقی و سپس مرگ می‌گردد. در بدن قربانی، ضایعه‌ی پوستی خاص به صورت خطوط مشبک شلاق مانند که در ظاهر شبیه دانه‌های تسبیح است، دیده می‌شود.

 

در آسیب با زنبور دریایی، تزریق کلرپرومازین 100 میلی گرم درون عضلانی یا دیازپام 10 میلی گرم وریدی را می توان برای آرام کردن و تسکین بیماران، بدون ایجاد دپراسیون تنفسی چشمگیر، پس از عملیات احیاء، تجویز نمود. در آسیب با زنبور دریایی، برای کنترل درد می توان از مورفین (15 میلی گرم) یا پتدین (100 میلی گرم) در دوزاژ منقسم به صورت وریدی استفاده کرد. این داروها ممکن است از بروز شوک نیز در آسیب با نیش زنبور دریایی جلوگیری کنند. درمان شامل مراقبت های ویژه ی شدید و درمان کولاپس قلبی تنفسی همراه با مراقبت های مربوط به دیگر عروس های دریایی می باشد. در استرالیا یک ضد زهر توسط کارخانجات سرمی کشورهای مشترک المنافع ساخته شده است که گارد ساحلی با این ضد زهر، تجهیز گردیده است.

 

سنیداریا
در بسیاری از سواحل و پلاژهای دنیا، تابلوهای ایمنی برای شنا در آب‌هایی که با افزایش جمعیت عروس‌های دریایی در پاره‌ای از فصول سال همراه هستند، گذاشته شده است.

 

سنیداریا
از سال 1977 تا 1997 صدها نفر در دریای آدریاتیک با عروس‌های دریایی آسیب دیده‌اند.

 

یک عارضه ی جدی، امّا غیر شایع، در گزش با عروس های دریایی، اسپاسم سرخرگ های محیطی و سندرم کمپارتمان است که تهدید کننده ی حیات عضو می باشد. با محدودیت گردش خون می بایست به وسیله ی اقدامات طبّی و جراحی برخورد نمود. تنظیم آب و مایعات بدن و تجویز اکسیژن 100% از معمولاً کرامپ های عضلانی شدید سندرم ایروکونجی به نارکوتیک های درون وریدی و علائم ازدیاد کتکول آمین ها نیز به خوبی با گیرنده ی آلفا بلاکرها پاسخ می دهند. درمان رایج، تزریق درون وریدی فنتول آمین به صورت تک دوز 5 میلی گرمی و ادامه ی دوزاژ افزایش یابنده به میزان 5 تا 10 گرم تا زمانی که پری فشارخون و دیگر علائم ازدیاد آزادسازی کتکول آمین ها برطرف شوند می باشد. تاکنون، از دیگر بلاکرهای گیرنده ای به صورت اندک استفاده شده است. امّا نیفدیپین در آینده مورد آزمون قرار می گیرد. از گیرنده های بلاک کننده ی بتا می بایست اجتناب ورزید، زیرا آن ها کولاپس عروقی و نارسایی حاد کلیوی موجب می شوند.

مانند هر زخم دیگر، می بایست مصرف آنتی بیوتیک نیز با در نظر گرفتن وجود باکتری های مقاوم در دریا، مانند فلاو باکتری ها را مدنظر قرار داد.

این ارگانیسم ها به آمینوگلایکوزیدها، سفالوسپورین های گسترده طیف و تتراسیکلین ها مقاوم هستند ولی به کوتریموکسازول و کوینولون ها (مانند سیپروفلوکساسین) حساس هستند. عفونت های کمتر جدی را می توان با داکسی سیکلین یا کوتریموکسازول درمان نمود. کوینولون ها (مانند سیپروفلوکساسین) برعلیه اکثر باکتری ها فعال هستند. امّا کارآیی این داروها در درمان عفونت های زخم های دریایی شناخته شده نمی باشند. همچنین پروفیلاکسی با ضد کزاز را نباید فراموش کرد.

در درمان جوش های شناگران، استروئیدهای موضعی، واکنش آلرژی را برگردانده و موجب بهبودی می شوند. در بعضی از موارد، لازم است که بیمار از شنا کردن یا غواصی در آب های مربوطه برای چندین هفته تا بهبودی پوست منع شود. می توان از آنتی بیوتیک های ضد باکتریایی موضعی، چنانچه عفونت باکتریایی ثانویه وجود دارد، استفاده کرد.

 

سنیداریا
سیر تکامل آسیب با عروس دریایی در یک فرد 33 ساله:
الف/ پس از چند ساعت، ضایعات کهیری خطی قرمز رنگ دردناک روی دادند.
ب/ در روز ششم، ضایعات تاولی در مکان آسیب نمایان شدند.
ج/ ضایعات تاولی در طی 24 ساعت روند تکاملی خود را طی نمودند.
د/ به بیمار یک هفته گلوکوکورتیکوئید، آنتی هیستامین و آنتی بیوتیک داده شد. ضایعات و خارش در روز دهم فرو کاسته شدند.